Η τ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου συμμετείχε σε συζήτηση με την δημοσιογράφο Ιωάννα Μάνδρου για τους θεσμούς και τη Δημοκρατία, στο πλαίσιο του 11ου  Οικονομικού  Φόρουμ των Δελφών, με κεντρικό τίτλο «The Shock of the New».

Στο πλαίσιο της συζήτησης, η τ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας επισήμανε ότι η δημοκρατία αποτελεί μια δυναμική και ευπαθή έννοια, η οποία δοκιμάζεται διαρκώς, αλλά έχει την ικανότητα να υπερβαίνει τις κρίσεις και να εξελίσσεται. Η σύγχρονη φιλελεύθερη δημοκρατία δυτικού τύπου στηρίζεται αδιαπραγμάτευτα σε κάποιες βασικές αρχές, όπως το κράτος δικαίου, η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και η ελευθερία της έκφρασης και του τύπου. Όταν τα στοιχεία αυτά υπονομεύονται, επέρχεται κλονισμός των θεσμών.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, υπογράμμισε ότι η χώρα δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά εντάσσεται στο ευρύτερο ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον. Η κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται παντού και συνδέεται τόσο με τα πρόσωπα που τους υπηρετούν όσο και με εξωτερικούς παράγοντες, όπως η παγκοσμιοποίηση και η επίδραση των νέων τεχνολογιών. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη διάδοση των ψευδών ειδήσεων, οι οποίες ενισχύουν την αστάθεια και διαβρώνουν την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Αναφερόμενη στη λειτουργία του Κοινοβουλίου, η κυρία Σακελλαροπούλου υπογράμμισε πως οι λύσεις δεν βρίσκονται σε νέες θεσμικές ρυθμίσεις και ότι συχνά αναζητούνται «τεχνικές λύσεις», χωρίς να έχει διασφαλιστεί η σωστή εφαρμογή των ήδη υπαρχόντων κανόνων. Το βασικό ζητούμενο, τόνισε, είναι η αλλαγή νοοτροπίας και υπενθύμισε ότι η μεταπολιτευτική Ελλάδα έχει διανύσει μια περίοδο σημαντικής θεσμικής σταθερότητας και μεταρρυθμίσεων, παρά τις κρίσεις.

Επισήμανε ότι η βελτίωση της λειτουργίας του πολιτικού συστήματος εξαρτάται από τη στάση όλων των εμπλεκομένων, όπως των πολιτικών, των δικαστών και των δημοσιογράφων. Ιδιαίτερα για τα μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα, σημείωσε ότι συχνά δημιουργείται μια παραμορφωτική εικόνα της πραγματικότητας, που επιτείνει την ένταση στον δημόσιο διάλογο.

Σχετικά με τις προτάσεις για μείωση του αριθμού των βουλευτών, την αλλαγή του εκλογικού συστήματος και άλλες θεσμικές αλλαγές, η κυρία Σακελλαροπούλου εξέφρασε επιφυλακτικότητα σε ριζικές συνταγματικές μεταβολές. Το υφιστάμενο σύστημα έχει δοκιμαστεί και έχει αντέξει στον χρόνο, ενώ η μείωση του αριθμού των βουλευτών ενδέχεται να ενισχύσει φαινόμενα εξάρτησης και πελατειακών σχέσεων.

Όσον αφορά τον ρόλο του Προέδρου της Δημοκρατίας, υπογράμμισε ότι, μετά την τελευταία συνταγματική αναθεώρηση θα ήταν προβληματική η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του, δεδομένου ότι μπορεί πλέον να εκλέγεται και με σχετική πλειοψηφία.

Σε ερώτηση για τη διαχρονική παρουσία πελατειακών πρακτικών, ένα βαθιά ριζωμένο φαινόμενο στην ελληνική κοινωνία και πολιτική ζωή, εξέφρασε την άποψη ότι η πρόοδος της τεχνολογίας μπορεί να συμβάλει στη μείωσή του, καθώς περιορίζει την προσωπική επαφή πολίτη–διοίκησης και, συνεπώς, τις δυνατότητες συναλλαγής, όπως συνέβη και με τη φορολογική λειτουργία. Παράλληλα τόνισε τη σημασία της ενίσχυσης των μηχανισμών λογοδοσίας, ώστε να μην υπάρχουν ανεξέλεγκτες εστίες εξουσίας.

Αναφερόμενη στη Δικαιοσύνη, επισήμανε ότι η χαμηλή εμπιστοσύνη των πολιτών δεν αφορά μόνο τον συγκεκριμένο θεσμό, αλλά το σύνολό τους. Η  κριτική προς τη δικαιοσύνη είναι θεμιτή, αλλά πρέπει να διακρίνεται από επιθέσεις που υπονομεύουν τον θεσμό. Οι δικαστές, παρά κάποιες επί μέρους αστοχίες, επιτελούν το έργο τους με αποτελεσματικότητα και ανεξαρτησία γνώμης υπό εξαιρετικά απαιτητικές συνθήκες, ενώ πολλές φορές η κριτική των δικαστικών αποφάσεων δεν αναφέρεται στην ουσία τους, αλλά στο κατά πόσον αυτές είναι ή όχι αρεστές.

Για τις ανεξάρτητες αρχές, ανέφερε ότι αυτές έχουν παρουσιάσει τόσο θετικές όσο και λιγότερο επιτυχημένες στιγμές και ότι, όπως και το σύνολο των κρατικών λειτουργών, ανεξαρτησία δεν σημαίνει έλλειψη λογοδοσίας. Σημείωσε ότι σημαντικό πρόβλημα αποτελεί η δυσκολία επιλογής των μελών τους, λόγω της ανάγκης ευρείας κοινοβουλευτικής συναίνεσης, γεγονός που οδηγεί συχνά σε αδιέξοδα και πρότεινε τη θέσπιση εναλλακτικού μηχανισμού για την περίπτωση αδυναμίας κοινοβουλευτικής συμφωνίας, ώστε οι αρχές να μη μένουν για χρόνια ακέφαλες.

Στο ζήτημα της προστασίας του περιβάλλοντος, το οποίο αποτελεί μη ανανεώσιμο πόρο,  υπογράμμισε ότι ενώ το άρθρο 24 του Συντάγματος, όπως έχει ερμηνευθεί από το Συμβούλιο της Επικρατείας, αποτελεί μια εξαιρετικά προοδευτική διάταξη για το θέμα, ο νομοθέτης καθυστερεί πολλές φορές να προχωρήσει στον αναγκαίο σχεδιασμό, γεγονός που οδηγεί σε φαινόμενα αυθαιρεσίας.

Καταλήγοντας, η κυρία Σακελλαροπούλου υπενθύμισε τη ρήση του Καρλ Πόπερ ότι η αισιοδοξία αποτελεί ηθικό μας χρέος και τόνισε ότι η βελτίωση των θεσμών εξαρτάται από τη συλλογική προσπάθεια και την υπεύθυνη στάση τόσο από τους κρατικούς θεσμούς  όσο και από τους πολίτες.