Η τ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου απηύθυνε την εναρκτήρια ομιλία στο σεμινάριο της Ένωσης Συμβουλίων της Επικρατείας και Ανωτάτων Διοικητικών Δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα «Κλιματική αλλαγή / Κλιματική κρίση – Υπερτουρισμός») που διοργανώθηκε στο Ζάππειο Μέγαρο από το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Ακολουθεί η ομιλία:

«Με χαρά παρευρίσκομαι σήμερα στο σεμινάριο που διοργανώνει η Ένωση Συμβουλίων της Επικρατείας και Ανωτάτων Διοικητικών Δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ACA Europe).

Θέλω να συγχαρώ τον Πρόεδρο του ελληνικού Συμβουλίου της Επικρατείας και Πρόεδρο της ACA Europe Μιχάλη Πικραμένο, καθώς και τα μέλη της Ένωσης, τόσο για την επιλογή του θέματος του σεμιναρίου, όσο και για την άψογη διοργάνωσή του.

Ιδιαίτερα συγχαρητήρια αξίζουν στην Ένωση για τις δράσεις της, τα σεμινάρια και τα εκπαιδευτικά της προγράμματα. Στο πλαίσιο της πολύπλευρης δραστηριότητάς της, οι δικαστές των ανωτάτων διοικητικών δικαστηρίων της Ευρώπης έρχονται σε επαφή μεταξύ τους, γνωρίζουν τα διαφορετικά δικαστικά συστήματα και συνεργάζονται με στόχο την ομοιόμορφη εφαρμογή του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα. η ευρωπαϊκή νομολογία διαδίδεται και σε μη ευρωπαϊκές χώρες και η ανεξαρτησία και ακεραιότητα της διοικητικής δικαιοσύνης ενισχύονται.

 Με όλα αυτά, η ACA Europe έχει κατορθώσει να μην αποτελεί απλώς ένα ακόμη φόρουμ δικαστών, αλλά έναν θεσμό που·ενισχύει την ποιότητα, την ομοιομορφία και τη διαφάνεια της διοικητικής δικαιοσύνης στην Ευρώπη, προάγοντας, ταυτόχρονα, τη συνεργασία και την εκπαίδευση των δικαστών.

Ερχόμενη στο θέμα του σημερινού και αυριανού σεμιναρίου, είναι πλέον δυστυχώς κοινή παραδοχή ότι ο πλανήτης μας κινδυνεύει: από τη ρύπανση της ατμόσφαιρας, τη διόγκωση του αστικού περιβάλλοντος, την ερημοποίηση των εδαφών εξαιτίας της αλόγιστης ανθρώπινης δραστηριότητας, τη συρρίκνωση των δασών και τη δραματικά μειούμενη βιοποικιλότητα. Προβλήματα που δημιουργούνται, ιδίως από την ανθρώπινη αλαζονεία και απληστία.

Εδώ και αρκετό καιρό, η κλιματική αλλαγή, που έχει ήδη μετασχηματισθεί σε κλιματική κρίση, έχει λάβει τόσο εκρηκτικές διαστάσεις, ώστε γίνεται πλέον λόγος για μια “κλιματική κατάσταση έκτακτης ανάγκης”. Δεν είναι τυχαίο ότι, δύο χρόνια πριν, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, António Guterres, χαρακτήρισε την τρέχουσα κρίση ως κατάσταση “παγκόσμιου βρασμού”. Οι επιπτώσεις της είναι πλέον ορατές, ιδίως στη Μεσόγειο, η οποία πλήττεται έντονα από πλημμύρες, εκτεταμένους καύσωνες, δασικές πυρκαγιές και ερημοποίηση, καθώς και από λειψυδρία και ελλείψεις στην ηλεκτρική ενέργεια. Ακραία φυσικά φαινόμενα καταστρέφουν το οικοσύστημα και απειλούν την καθημερινότητά μας, τον τρόπο ζωής μας.

Στην κλιματική κρίση συμβάλλει σημαντικά, με πολλούς τρόπους, και ο υπερτουρισμός, δηλαδή η υπερβολική συγκέντρωση τουριστών σε συγκεκριμένους προορισμούς, πέρα από τις δυνατότητες και τα βιώσιμα όρια της περιοχής. Ήδη το 2019, ο τουρισμός αντιπροσώπευε περίπου το 9% των συνολικών παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Ο υπερτουρισμός εντείνει αυτές τις επιπτώσεις, λόγω της αύξησης της ζήτησης και της πίεσης σε ευάλωτα οικοσυστήματα, της υπερκατανάλωσης ενέργειας και πόρων, της παραγωγής αποβλήτων, της αύξησης της ρύπανσης, της καταστροφής ευαίσθητων οικοσυστημάτων. Εξίσου σημαντική είναι η υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων, της τοπικής κοινωνίας και του φυσικού περιβάλλοντος.

Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης αποτελεί επομένως τη σπουδαιότερη πρόκληση των καιρών μας. Η ανάγκη άμεσης αφύπνισης και εγρήγορσης όλων, κρατών, διεθνών και περιφερειακών οργανισμών, αλλά πρωτίστως της κοινωνίας των πολιτών, σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο, καθώς και η ανάληψη αποτελεσματικών πρωτοβουλιών, είναι επιτακτική.

Μέτρα επίσης πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση του υπερτουρισμού, ώστε ο τουρισμός, από συγκριτικό πλεονέκτημα των χωρών υποδοχής, να μην μετατραπεί σε μειονέκτημα.

Επιδίωξη πρέπει να αποτελεί ο βιώσιμος τουρισμός, που στοχεύει στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων του υπερτουρισμού στην κλιματική κρίση, διατηρώντας παράλληλα τα οικονομικά του οφέλη. Πρακτικές καιεφαρμόσιμες λύσεις εφαρμόζονται ήδη παγκοσμίως: ενδεικτικά, οι φόροι διανυκτέρευσης, οι “πράσινες υποδομές”, οι εναλλακτικοί προορισμοί, η προώθηση ταξιδιών εκτός της υψηλής περιόδου, η ευαισθητοποίηση και συμμετοχή των κατοίκων των ευαίσθητων περιοχών, καθώς και άλλα μέτρα που ελπίζουμε ότι θα περιορίσουν το φαινόμενο.

Στο δυσοίωνο αυτό πλαίσιο, ανακύπτει το ερώτημα του ρόλου της δικαιοσύνης -και ιδίως των ανώτατων διοικητικών δικαστών, καθήκον των οποίων συνιστά ο έλεγχος νομιμότητας των πράξεων της διοίκησης.

Αποτελεί ευτύχημα το ότι στην Ευρώπη η προστασία του περιβάλλοντος είναι κατοχυρωμένη, είτε σε επίπεδο συντάγματος είτε σε επίπεδο νομοθεσίας, αλλά και στη νομολογία των δικαστηρίων. Ακόμη μεγαλύτερο ευτύχημα είναι το ότι, τα τελευταία χρόνια, γινόμαστε, με αυξανόμενο ρυθμό, μάρτυρες μίας καινοφανούς και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας νομολογίας για την κλιματική κρίση, σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.

Εθνικά και υπερεθνικά δικαστήρια, όπως το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο, το Γαλλικό Συμβούλιο της Επικρατείας, τα Ανώτατα Δικαστήρια των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, της Ολλανδίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιρλανδίας, και πολλά άλλα, με εμβληματικές αποφάσεις τους αναγνώρισαν την κλιματική αλλαγή ως υπαρξιακή απειλή που παραβιάζει θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα· εξέτασαν κατά πόσον οι κυβερνήσεις και ο εθνικός νομοθέτης τηρούν τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει, σε εθνικό ή διεθνές επίπεδο· και δέχθηκαν ότι οι κυβερνήσεις έχουν άμεση και νομικά δεσμευτική υποχρέωση να λάβουν επαρκή και επιστημονικά τεκμηριωμένα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών, ανεξάρτητα από το κόστος.

Παρά τα ενθαρρυντικά όμως αυτά βήματα, αρχίζει τον τελευταίο καιρό να διαφαίνεται ότι η αρχική ορμή και ο ενθουσιασμός έχουν υποχωρήσει σε πολιτικό επίπεδο, παρά το γεγονός ότι οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης εντείνονται.

Απέναντι σε αυτή τη διστακτικότητα, που συχνά μετατρέπεται και σε αποφυγή λήψης περαιτέρω μέτρων, ελπίζουμε ότι ο σεβασμός και η προστασία του περιβάλλοντος θα συνεχίσουν να αποτελούν θεμελιώδεις αξίες του πολιτισμένου κόσμου· ότι το υφιστάμενο τουλάχιστον διεθνές, συνταγματικό, νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο δεν θα τροποποιηθεί προς το χειρότερο· και ότι τα δικαστήρια θα συνεχίσουν, με συνέπεια και αυστηρότητα, να ελέγχουν την τήρησή του, αγνοώντας κάθε είδους πιέσεις.

Κυρίες και κύριοι,

Δεν υπάρχει πλέον χρόνος για καθυστερήσεις, ούτε για συμβιβασμούς, πολιτικούς ή οικονομικούς. Όλες οι χώρες πρέπει να αναλάβουν συντονισμένη δράση και να προχωρήσουν σε μια συλλογική προσπάθεια ανάσχεσης και αντιστροφής των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης.

Χρέος όλων μας να πιέσουμε προς αυτή την κατεύθυνση, να ευαισθητοποιήσουμε την κοινή γνώμη και να εμπνεύσουμε σε όλους την περιβαλλοντική ηθική της ευθύνης -όχι μόνο για το παρόν, αλλά και για το μέλλον των παιδιών μας και των γενεών που έρχονται.

Με αυτή την τελευταία σκέψη, θέλω και πάλι να συγχαρώ το ελληνικό Συμβούλιο της Επικρατείας για τη διοργάνωση του σεμιναρίου και να ευχηθώ καλή επιτυχία στις εργασίες του».