Πολύτιμο κομμάτι της πατρίδας το Καστελλόριζο
Τον Σεπτέμβριο του 2020, λίγους μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων μου ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, βρέθηκα στο Καστελλόριζο. Παρά την κατάσταση της πανδημίας, είχα αποφασίσει να ταξιδέψω σε όλη τη χώρα κατά τη διάρκεια της θητείας μου και βέβαια η εθνική γιορτή κάθε τόπου είναι η κατάλληλη αφορμή για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Έτσι ανταποκρίθηκα στην πρόσκληση του Δημάρχου να παραστώ στον εορτασμό της 77ης επετείου απελευθέρωσης του νησιού, την Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου.
Τη χρονιά εκείνη διανύαμε μια περίοδο έντονων αναταράξεων με τη γείτονα χώρα. Προηγήθηκαν, τον Φεβρουάριο, τα γνωστά γεγονότα στον Έβρο, με την απόπειρα παράνομης προώθησης στη χώρα μας χιλιάδων μεταναστών, ενώ από τον Αύγουστο μέχρι και την παραμονή της επίσκεψής μου το σεισμογραφικό σκάφος Oruç Reis, μετά από τουρκική NAVTEX, είχε εξέλθει για έρευνες σε τμήμα της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, δίπλα στο Καστελλόριζο, τη Ρόδο και την Κάρπαθο. Από τον Αύγουστο επίσης οι δύο χώρες είχαν αναπτύξει τους στόλους τους και ο κίνδυνος στρατιωτικής εμπλοκής ήταν υπαρκτός.
Λίγο πριν από την επίσκεψή μου, πληροφορήθηκα ότι η Τουρκία είχε ενοχληθεί και υπήρξαν σχετικά δημοσιεύματα και διπλωματικά σχόλια. Ενέμεινα όμως στην απόφασή μου, με τη σκέψη ότι δεν είναι δυνατόν να μην μπορώ, ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, να επισκεφτώ οποιοδήποτε σημείο της πατρίδας μας. Αυτονόητο είναι ότι προηγήθηκε συνεννόηση και με το Υπουργείο Εξωτερικών, όπως γίνεται πάντα όταν από την επίσκεψη του εκάστοτε Προέδρου ανακύπτουν ζητήματα που αφορούν τρίτες χώρες.
Η ιδιαιτερότητα των ημερών έφερε στην αποστολή μεγάλο αριθμό δημοσιογράφων, από ελληνικά και ξένα μέσα. Φτάσαμε στο νησί με ελικόπτερο του στρατού το πρωί. Οι συνεχείς παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου της εποχής εκείνης, καθώς και η ιδιαιτερότητα της περιόδου λόγω της υγειονομικής κρίσης, έκαναν τις στιγμές ακόμη πιο συγκινητικές. Η επίσκεψή μου – η πρώτη επίσκεψη Προέδρου της Δημοκρατίας στο νησί μετά από 15 χρόνια – ήταν φυσικά ένα μήνυμα προς τους Καστελλοριζιώτες ότι δεν είναι αποκομμένοι από τον κορμό της πατρίδας και ότι δεν θα μείνουν ποτέ μόνοι. Δεν θα ξεχάσω τη στιγμή που όλοι οι κάτοικοι τραγουδούσαν τον Εθνικό Ύμνο κατά την υποδοχή μου στη δοξολογία, ενώ το στρατιωτικό άγημα απέδιδε τιμές.
«Το Καστελλόριζο, ένας τόπος αγκυρωμένος στο ανατολικό άκρο του ελληνικού αρχιπελάγους, που κράτησε τον πολιτισμό, τα ήθη και τα έθιμά του επί 5.000 χρόνια, είναι ο τόπος που συμπυκνώνει την έννοια του πατριωτισμού στην ύψιστη έκφρασή της». Αυτά ήταν μερικά από όσα είπα στην τελετή κατά την οποία με τίμησαν, αναγνωρίζοντάς με ως συμπολίτη τους. Συγκινημένη η ίδια, διέκρινα στους κατοίκους συγκίνηση αλλά και έκπληξη για το γεγονός ότι για πρώτη φορά μια γυναίκα, που δεν προερχόταν μάλιστα από την πολιτική, είχε εκλεγεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας και βρισκόταν στο νησί, για να τους εκφράσει τη στήριξη όλων των Ελλήνων. Στο παραδοσιακό καφενείο της πλατείας, δίπλα στην εκκλησία του Αϊ-Γιώργη, συζήτησα με όσους βρέθηκαν εκεί, που μου μίλησαν για τις καλές σχέσεις με τους «απέναντι», που διαταράχθηκαν τον τελευταίο καιρό, καθώς και για τη μοναξιά και τα προβλήματα του χειμώνα, όταν οι τουρίστες επιστρέφουν στους τόπους τους.
Και βέβαια επισκέφτηκα, με σκάφος του Λιμενικού, τη Ρω, για να καταθέσω στεφάνι στον τάφο της Δέσποινας Αχλαδιώτου, της ξακουστής κυράς της Ρω, η οποία για χρόνια ύψωνε καθημερινά την ελληνική σημαία, ενσαρκώνοντας με τον καλύτερο τρόπο τον πατριωτισμό στη μοναχικότητά της.
Την ίδια ώρα, ο τότε Υπουργός Άμυνας της Τουρκίας πραγματοποιούσε ακριβώς απέναντι, στο Κας, εκδήλωση με όλη τη στρατιωτική ηγεσία της Τουρκίας, ως απάντηση στη δική μου επίσκεψη, που θεωρήθηκε πρόκληση από την τουρκική πλευρά.
Σε σχετική ερώτηση από το CNN και το Βρετανικό Channel 4, που είχαν έρθει στο νησί, η αυτονόητη απάντησή μου ήταν ότι η επίσκεψή μου δεν αποσκοπούσε στο να προκαλέσει τους γείτονες· ως Πρόεδρος όμως της Δημοκρατίας είχα καθήκον απέναντι στους συμπατριώτες μου νησιώτες να είμαι κοντά τους τη μέρα που γιορτάζουν την απελευθέρωση του νησιού και την ενσωμάτωσή του στον εθνικό κορμό. Και βέβαια επανέλαβα τη σταθερή μας θέση, ότι η Ελλάδα πιστεύει στη διπλωματία και τον διάλογο, με βάση το διεθνές δίκαιο και τις σχέσεις καλής γειτονίας, χωρίς όμως να υποκύπτει σε απειλές και εκφοβισμούς.
Σχολίασα επίσης ότι η μη ανανέωση της τουρκικής NAVTEX αποτελεί βήμα στη σωστή κατεύθυνση και επεσήμανα ότι επιδίωξη όλων πρέπει να είναι η επάνοδος στην ηρεμία και την ομαλότητα.
Την επομένη ημέρα, που άρχιζε η νέα σχολική χρονιά, επέλεξα να μείνω στο Καστελλόριζο, για να παραστώ στον αγιασμό στα σχολεία. Εκεί μίλησα στους μαθητές τόσο για την αξία της γνώσης, όσο και για τη σημασία να τηρούν τους κανόνες προστασίας της υγείας (φορώντας ιδίως τη μάσκα τους) ως υπεύθυνα μέλη της κοινωνίας.
Σχεδίαζα να επισκεφθώ ξανά το Καστελλόριζο στις 15 Δεκεμβρίου 2021, για να παραστώ σε χριστουγεννιάτικη παράσταση των μαθητών του σχολείου και να είμαι κοντά τους τις μέρες αυτές. Δυστυχώς την τελευταία στιγμή οι καιρικές συνθήκες δεν το επέτρεψαν.
Το επισκέφθηκα όμως πάλι δύο χρόνια μετά, για την 79η επέτειο της απελευθέρωσής του, σε πιο ήρεμες ημέρες, αν και πάλι υπήρξαν σχόλια του τουρκικού Υπουργείου Άμυνας για «προκλητική επίσκεψη».
Το νησί ήταν ιδανικός τόπος και για τη διοργάνωση του Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, με τίτλο «Πέρα από τα σύνορα». Όπως έχω τονίσει, ένας τέτοιος θεσμός γεφυρώνει λαούς και πολιτισμούς και προάγει τον διάλογο, αφού, εκτός από τις εμπορικές συναλλαγές, οι κοινωνικές και φιλικές επαφές και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις φέρνουν τον κόσμο ακόμη πιο κοντά.
Ο πατριωτισμός των Καστελλοριζιωτών δεν στηρίζεται στην αντιπαλότητα με τον γείτονα. Στηρίζεται στην εθνική αυτοπεποίθηση, στην περηφάνια για τη μακρόχρονη ιστορία του νησιού, στην άσβεστη μνήμη χιλιόχρονων αγώνων και θυσιών.
Όπως γράφει ο Οδυσσέας Ελύτης «υπακούουν τα πράγματα στα ονόματά τους». Και το Καστελλόριζο, η Μεγίστη, όπως είναι η επίσημη ονομασία του, παρά τη μικρή του έκταση, ήταν και παραμένει μέγιστο, γιατί οι άνθρωποί του, με τους αγώνες και τις θυσίες τους, με την επιμονή, την αντοχή και την αγάπη για τον τόπο τους, το ανήγαγαν σε υψηλό σύμβολο φιλοπατρίας.
Το Καστελλόριζο, πολύτιμο κομμάτι της πατρίδας μας, θα μου φέρνει πάντα πολύτιμες αναμνήσεις από την προεδρική μου θητεία και αισθήματα περηφάνειας ως Ελληνίδας.